Wanneer gaat zelfbescherming te ver?

“Praten over onze gevoelens, in therapie gaan en meer aandacht voor zelfzorg hebben veel van mijn vrienden en mij geholpen onszelf beter te leren kennen en onze grenzen aan te geven. Maar ik bespeur bij mijn generatie soms ook een valkuil van al die therapietaal”, schrijft vraagsteller Sofie (27) aan Brainwash.

Ze ziet ook dat er bij haar leeftijdsgenoten een zekere voorzichtigheid is ingeslopen. Haar vrienden gaan sociale activiteiten steeds meer uit de weg of willen alleen maar “vrijblijvend” afspreken, om vervolgens last minute af te zeggen. Haar vraag is: wanneer wordt zelfbescherming een manier om het leven op afstand te houden?

Sociaal contact moet je trainen

Volgens filosoof en journalist Lena Bril is het herkenbaar dat veel mensen tegenwoordig scherp letten op hun grenzen. Dat bewustzijn is waardevol. Maar voortdurend bezig zijn met de vraag of je ergens “over je grens” gaat, kan óók uitputtend zijn.

Ze vertelt over een vriendin die ging verhuizen: een alleenstaande moeder die haar hulp hard nodig had. Lena voelde weinig enthousiasme, de bank en Netflix lonkten. Toch ging ze. Soms weegt zorg voor een vriend zwaarder dan je eigen comfort.

Sociaal contact, zegt ze, is als conditie opbouwen. Als je niet traint, wordt het alsmaar zwaarder. We mogen best erkennen dat contact energie kost, maar we kunnen het ook verleren als we te vaak kiezen voor je veilig terugtrekken op de bank.

Deze video is te zien vanaf 1 maart

Denkend aan je voorouders

Ook schrijver Malou Holshuijsen ziet hoe taal ons helpt om onze binnenwereld beter te begrijpen. We zijn misschien wel de eerste generatie die zo openlijk over gevoelens mag spreken en ze ook leert benoemen.

Maar als Malou zichzelf hoort zeggen dat ze echt “te overprikkeld” is, een persoon “toxisch” is en een activiteit een “te grote trigger”, bekruipt haar soms een lichte schaamte richting haar voorouders. Opgegroeid in andere tijden, met zwaardere obstakels in het leven. 

Een jonge generatie heeft nu pas de ruimte om zichzelf te ontdekken. Die vrijheid is volgens Malou niet alleen een privilege, maar ook een uitnodiging. “Voorzichtigheid is wijsheid, maar het wordt problematisch wanneer vermijden aantrekkelijker wordt dan meemaken.”

Deze video is te zien vanaf 4 maart

Op de sofa, als een troon

Dichter en psychiater in opleiding Roan Kasanmonadi ziet ook de valkuilen van onze fixatie op mentale gezondheid. Je kan muren optrekken, jezelf afsluiten en geïsoleerd raken. Therapie is waardevol, maar niet zaligmakend, dicht hij:

In zijn speciaal geschreven gedicht voor Brainwash, Fauteuil, onderzoekt hij hoe de sofa soms meer op een troon gaat lijken dan op een safe space. Benieuwd naar de rest van het gedicht?

Deze video is vanaf 11 maart te zien